Lasagna: câu chuyện của những lớp mì làm nên linh hồn bữa cơm Ý

Có những món ăn mà chỉ cần nghe tên đã gợi lên cảm giác ấm cúng của một bữa tối gia đình. Lasagna là một trong số đó. Một khay mì nướng vàng ruộm vừa lấy ra khỏi lò, lớp phô mai trên mặt còn sôi lăn tăn, mùi thơm của cà chua, thịt bò và bơ lan tỏa khắp căn bếp. Với người Ý, lasagna không đơn thuần là một món ăn mà là biểu tượng của những ngày lễ, của bữa trưa Chủ nhật bên ông bà và của tình yêu được gửi gắm qua từng lớp mì.

Vậy lasagna thực chất là gì, nó đến từ đâu và điều gì khiến một khay lasagna trở nên hoàn hảo? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Lasagna là gì?

Lasagna là tên gọi của một loại mì Ý dạng tấm rộng và phẳng, đồng thời cũng là tên của món ăn được làm từ chính loại mì ấy. Món lasagna kinh điển gồm nhiều lớp mì xếp xen kẽ với sốt thịt, sốt trắng và phô mai, sau đó được nướng trong lò cho đến khi các lớp hòa quyện vào nhau. Khi cắt ra, mỗi miếng lasagna lộ rõ những tầng xếp chồng như một chiếc bánh nhiều lớp, vừa đẹp mắt vừa hứa hẹn sự đậm đà trong từng miếng ăn.

Trong tiếng Ý, "lasagna" là danh từ số ít chỉ một tấm mì, còn "lasagne" là số nhiều. Vì vậy ở nhiều vùng của Ý, bạn sẽ thấy thực đơn ghi "lasagne alla bolognese", ám chỉ món ăn được làm từ nhiều tấm mì. Cả hai cách gọi đều đúng và đều được sử dụng rộng rãi trên thế giới.

Hành trình lịch sử của món mì lớp

Nguồn gốc của lasagna có thể truy ngược về thời Hy Lạp và La Mã cổ đại. Người Hy Lạp có một loại bánh bột mỏng gọi là "laganon", được cắt thành dải và nấu cùng các loại nước sốt. Người La Mã kế thừa và phát triển món ăn này với tên gọi "lagana", thường được xếp lớp cùng thịt và nướng trong lò đất.

Đến thời Trung Cổ, một trong những công thức lasagna đầu tiên được ghi chép lại xuất hiện trong một cuốn sách nấu ăn ở vùng Naples vào thế kỷ XIV. Khi đó, món ăn gồm những tấm bột luộc chín, xếp xen kẽ với phô mai và gia vị. Cà chua chỉ xuất hiện trong lasagna sau khi loại quả này được mang từ châu Mỹ về châu Âu và dần được người Ý đón nhận vào thế kỷ XVIII.

Ngày nay, thành phố Bologna thuộc vùng Emilia-Romagna được xem là quê hương của phiên bản lasagna nổi tiếng nhất thế giới. Tại đây, lasagna được làm từ mì trứng tươi pha rau bina nên có màu xanh lục nhạt, kết hợp với sốt ragù và sốt béchamel, tạo nên một tổng thể vừa thanh lịch vừa đậm đà.

Những thành phần làm nên một khay lasagna chuẩn vị

Tấm mì

Mì lasagna có thể là mì khô công nghiệp hoặc mì tươi tự cán. Mì tươi làm từ bột mì loại 00, trứng gà và chút muối, được cán thật mỏng cho đến khi gần như trong suốt. Mì tươi cho kết cấu mềm mại, thấm sốt tốt và giúp các lớp gắn kết với nhau hơn.

Sốt ragù

Ragù alla bolognese là linh hồn của món ăn. Sốt được nấu từ thịt bò xay, đôi khi kết hợp thêm thịt heo, cùng hỗn hợp soffritto gồm hành tây, cà rốt và cần tây phi thơm. Thêm vào đó là rượu vang, một chút sữa và cà chua, rồi hầm liu riu trong nhiều giờ. Sốt ragù đạt chuẩn có màu nâu đỏ sậm, sánh đặc và dậy mùi thơm ngọt của thịt.

Sốt béchamel và phô mai

Béchamel là sốt trắng kinh điển của ẩm thực Pháp, được người Ý gọi là besciamella. Sốt làm từ bơ, bột mì và sữa, nêm với muối và một chút hạt nhục đậu khấu. Lớp sốt trắng này giúp làm dịu vị đậm của ragù và tạo độ béo mượt cho món ăn. Cuối cùng, phô mai Parmigiano Reggiano bào mịn được rắc giữa các lớp và trên bề mặt, mang lại vị mặn bùi và lớp vỏ vàng giòn hấp dẫn sau khi nướng.

Các phiên bản lasagna trên khắp nước Ý và thế giới

Mỗi vùng miền của Ý lại có cách làm lasagna riêng, phản ánh nguyên liệu và khẩu vị địa phương:

• Lasagna alla bolognese: phiên bản phổ biến nhất với ragù thịt, béchamel và Parmigiano.
• Lasagna napoletana: đặc trưng của Naples, dùng phô mai ricotta, mozzarella, thịt viên nhỏ và trứng luộc, thường xuất hiện trong dịp lễ hội Carnevale.
• Lasagna al pesto: của vùng Liguria, dùng sốt pesto húng quế xanh mướt, khoai tây và đậu que.
• Lasagna rau củ: thay thịt bằng cà tím, bí ngòi, nấm và rau bina, phù hợp cho người ăn chay.
• Lasagna hải sản: sử dụng tôm, mực, cá kết hợp với sốt kem, thường gặp ở các vùng ven biển.

Khi lan ra thế giới, lasagna tiếp tục được biến tấu. Người Mỹ thường dùng phô mai ricotta và mozzarella với lượng nhiều hơn hẳn, tạo nên những khay lasagna cao và béo ngậy. Ở nhiều nước châu Á, lasagna còn được kết hợp với nguyên liệu địa phương như nấm đông cô hay hải sản tươi, mang lại những hương vị mới lạ nhưng vẫn giữ tinh thần "nhiều lớp" đặc trưng.

Bí quyết để lasagna thơm ngon, không bị nhão

Dù trông có vẻ đơn giản, lasagna đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Dưới đây là một số bí quyết mà các đầu bếp chuyên nghiệp thường áp dụng:

1. Hầm sốt ragù đủ lâu, tối thiểu hai đến ba giờ, để thịt mềm và hương vị thật sâu.
2. Không để sốt quá loãng. Sốt nhiều nước sẽ khiến các lớp mì bị nhão và món ăn mất hình dáng khi cắt.
3. Phết một lớp sốt mỏng dưới đáy khay trước khi xếp tấm mì đầu tiên để mì không dính và không bị khô.
4. Xếp từ năm đến bảy lớp, mỗi lớp sốt vừa đủ phủ kín mặt mì chứ không dày cộp.
5. Nướng ở nhiệt độ khoảng 180 độ C trong 30 đến 40 phút, cho đến khi bề mặt vàng nâu và các cạnh sôi lăn tăn.
6. Để lasagna nghỉ từ 15 đến 20 phút sau khi ra lò rồi mới cắt. Đây là bước nhiều người bỏ qua nhưng lại quyết định việc miếng lasagna có giữ được các lớp đẹp mắt hay không.

Một khay lasagna ngon không được làm vội. Nó cần thời gian để sốt chín mềm, thời gian để lò nướng làm việc và thời gian để các lớp nghỉ ngơi bên nhau.

Thưởng thức lasagna sao cho trọn vị

Lasagna là món ăn khá đậm và no, vì vậy người Ý thường dùng nó như một món chính trong bữa trưa hoặc bữa tối, phục vụ cùng một đĩa salad lá xanh trộn dầu giấm để cân bằng vị béo. Một ly vang đỏ có độ chua vừa phải như Sangiovese hay Chianti là người bạn đồng hành lý tưởng, giúp làm sạch vòm miệng sau mỗi miếng ăn và tôn lên vị ngọt của sốt thịt.

Một điều thú vị là lasagna thường ngon hơn vào ngày hôm sau, khi các lớp đã ngấm đều sốt và hương vị trở nên hài hòa hơn. Chỉ cần hâm nóng nhẹ trong lò, phủ thêm chút phô mai, bạn đã có một bữa ăn tuyệt vời không kém lần đầu.

Tại AIVA Restaurant, món lasagna được chuẩn bị theo phong cách Bologna với mì tươi cán tay mỗi sáng, sốt ragù hầm chậm và lớp béchamel mịn màng. Món ăn được phục vụ trong đĩa gốm nóng, kèm một chút rau mầm và dầu ô liu nguyên chất, như một lời mời gọi thực khách chậm lại và tận hưởng hương vị của nước Ý.

Lời kết

Từ những tấm bột đơn sơ của người Hy Lạp cổ đến những khay mì nướng thơm lừng trên bàn ăn hiện đại, lasagna đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử mà vẫn giữ nguyên sức hấp dẫn. Có lẽ bởi món ăn này mang trong mình một triết lý giản dị của người Ý: những điều tốt đẹp nhất được tạo nên từ sự kiên nhẫn và tình yêu, từng lớp, từng lớp một. Lần tới khi thưởng thức lasagna, dù tại nhà hay ở AIVA Restaurant, hãy dành một chút thời gian để cảm nhận từng tầng hương vị ấy.